Türkçede kısaltma nasıl yapılır?

Türkçede kısaltmalar, yazılı ve sözlü iletişimi daha etkili hale getirmek için sıkça başvurulan bir yöntemdir. Bu süreçte belirli kuralların göz önünde bulundurulması gerekir. Kısaltma yaparken, kelimelerin baş harfleri veya belirli harf kombinasyonları kullanılarak anlam kaybı olmadan ifadeler kısaltılabilir. Doğru kısaltma teknikleri, hem yazım kurallarına uyulmasını sağlar hem de iletişimi hızlandırır.

Türkçede kısaltma yapmak için şu kurallar uygulanır:

• Kuruluş, ülke, kitap, dergi ve yön adlarının kısaltmaları, her kelimenin ilk harfinin büyük yazılmasıyla yapılır. Örnekler: TBMM (Türkiye Büyük Millet Meclisi), TDK (Türk Dil Kurumu), ABD (Amerika Birleşik Devletleri).
• Kelime veya kelime gruplarının kısaltılmasında, ilk harfle birlikte kelimeyi oluşturan temel harfler dikkate alınır. Özel ad, unvan veya rütbe ise ilk harf büyük; cins isim ise ilk harf küçük olur. Örnekler: Alm. (Almanca), İng. (İngilizce), Prof. (Profesör), Dr. (Doktor), Av. (Avukat), Alb. (Albay).
• Küçük harflerle yapılan kısaltmalara getirilen eklerde, kelimenin okunuşu esas alınır. Örnek: cm’yi, kg’dan, mm’den.
• Büyük harflerle yapılan kısaltmalara getirilen eklerde, son harfin okunuşu esas alınır. Örnek: TDK’den, TRT’den, TL’nin.
• Kelime gibi okunan kısaltmalara, okunuşa göre ek getirilir. Örnek: NATO’dan, ASELSAN’da.
• Sonunda nokta bulunan kısaltmalarla üs işaretli kısaltmalara, gelen ekler kesmeyle ayrılmaz. Örnek: vb.leri, Alm.dan, İng.yi.
• Sert ünsüzle biten kısaltmalara, ek alındığında okunuşta sert ses yumuşatılmaz. Örnek: AGİK’in (AGİĞ’in değil), CMUK’un (CMUĞ’un değil).

Bazı gelenekleşmiş kısaltmalar:

• T.C. (Türkiye Cumhuriyeti) ;
• T. (Türkçe).

Bu kısaltmalara getirilen eklerde nokta kullanılmaz.